Kaparo Ne Kadar Verilir? (Gerçek Hayattan, Samimi Bir Rehber)
Bir hayali paylaşalım: Aylarca aradığın o evi buldun, düğün mekânı mis gibi, ya da elindeki arabanın alıcısı “ciddi” görünüyor. Masaya oturuyorsun ve o sihirli kelime geliyor: kaparo. Peki ne kadar vermeli? Kaç lira “ciddiyet” gösterir, ne kadarı gereksiz risk olur? Gel, bunu birlikte, hem kalpten hem akıldan konuşalım.
Kısa Cevap (Ama Önemli Nüanslarla)
Türkiye’de kanunen sabit bir kaparo oranı yok. Tutarı taraflar belirler. Piyasa pratiğinde ise:
Düşük riskli ve kısa vadeli rezervasyonlarda: sabit küçük tutarlar (ör. 1.000–10.000 TL aralığı).
Hizmet ve organizasyon (düğün, fotoğraf, tadilat): toplam bedelin %10–20’si.
Gayrimenkul kiralama/satış gibi büyük işlemler: toplam bedelin %5–10’u sık görülür.
Yüksek talep, uzun bekleme, tek fırsat durumlarında oran yukarı kayar.
Asıl mesele “tek oran” değil; risk, süre, alternatif ve güven dengesini doğru kurmak.
Kaparonun Kökeni ve Hukuktaki Yeri
“Kaparo” sözcüğü, İtalyanca caparra’dan dilimize geçmiş. Ticaretin en eski reflekslerinden: “Sözüm söz” demenin elle tutulur kanıtı. Hukukta kavram, pratikte iki şeye hizmet eder:
1. Ciddiyet göstergesi: Tarafların niyetini teyit eder.
2. Cayma bedeli işlevi: Taraflardan biri vazgeçerse, sonuçları önceden öngörmeye yarar.
Önemli not: Kaparo her zaman “cayma parası” değildir. Sözleşmede nasıl adlandırıldığı ve ne amaçla verildiği önemlidir. Bazı kaparolar “avans” gibi mahsuplaşır; bazılarıysa cayma olursa bırakılır. Bu yüzden metin (sözleşme, makbuz) belirleyicidir.
Günümüzde Yansımalar: Sektör Sektör Kaparo Oranları
Gayrimenkul (Satış/Kiralama)
Kiralama: 1–2 aylık kira teminatıyla karıştırma; kaparo genelde %5–10 bandında tutulur ve sözleşmeye dönünce bedelden düşülür. Ağır belirsizlik (ev hâlâ dolu, tadilat var, tapu süreci sarkıyor) varsa oran artabilir.
Satış: Toplam bedele göre %5–10 çok görülür. Tapu tarihi uzaksa, satıcıya “bekleme” maliyeti doğduğu için oran yükseltilebilir; ama alıcı açısından risk de arttığı için net koşullar şart.
Organizasyon ve Hizmetler (Düğün, Fotoğraf, Usta İşleri)
Tarih bloklamak, hazırlık yapmak ve “müşteri kaçırma” riskini telafi etmek için %10–20 olağan. Mekânlar, orkestra/fotoğraf ekipleri ve ustalar takvimi kilitlediği için kaparo, “boş gün maliyeti”nin sigortası gibi çalışır.
Araç Alım-Satımı
Piyasa volatil, alternatif çok. Burada sabit düşük bir kaparo (ör. 5.000–50.000 TL bandı, aracın fiyatına göre) daha yaygın. İnceleme/ekspertiz tamamlanınca satış netleşir; o ana dek kaparo, “aracı tut” mesajıdır.
Ne Kadar Vermeli? Pratik Karar Matrisi
Aşağıdaki dört soruya verdiğin cevap, oranı belirlesin:
1. Belirsizlik büyük mü? (Uzun bekleme, izin-tapu süreci, üçüncü kişiler)
Büyükse oranı düşür, koşulları detaylandır.
2. Karşı tarafa güvenin ne? (Kurumsallık, referans, sözleşme disiplini)
Güçlüyse orta oran; zayıfsa küçük kaparo + net iade maddesi.
3. Zaman ufku uzun mu? (Aylar sonrasına teslim/rezervasyon)
Uzunsa kademeli kaparo düşün: bugün az, milat tamamlanınca ek.
4. Alternatifin var mı? (Yoğun talep, tek fırsat)
Azsa oran artabilir; çoksa pazarlık payın yüksek.
Psikoloji Tarafı: Ciddiyet, Sahiplik Etkisi ve “Oyun Teorisi”
Kaparo, davranışsal ekonomide “taahhüt cihazı” gibi çalışır. Küçük de olsa para bağlayınca, “sahiplik etkisi” devreye girer: Zihnen o evi/arabayı “bizim” görür, vazgeçmeyi daha maliyetli hissederiz. Satıcı da “müşteri ciddi” sinyali alır. Oyun teorisi açısından kaparo; karşılıklı cayma teşvikini azaltan bir denge kurar. Ama bu denge, adil oran + şeffaf koşul gerektirir; aksi, tek taraflı “kilitleme”ye dönüşür.
Gelecek: Dijital Kaparo, Koşullu Blokaj ve Escrow
Kart provizyonu, emanet (escrow) hesapları ve koşullu ödeme akışları yaygınlaşıyor. “Sözleşme şartı gerçekleşirse para çözülsün, olmazsa otomatik iade” mantığı, özellikle uzaktan işlemlerde güveni artırıyor. Yakında küçük işletmeler bile, tek tıkla koşullu kaparo linki gönderecek; anında makbuz, açık iade şartı, otomatik mahsup… Şeffaflık, oran tartışmasını bile kısaltacak.
İyi Kaparonun 7 Altın Kuralı
1. Amaç ve niteliği yaz: “Bu tutar, … tarihli sözleşmeye mahsuben kaparo/cayma parasıdır.”
2. Koşulları netleştir: İptal/iade senaryolarını maddelerle yaz (kim cayarsa ne olur).
3. Milatları koy: “Tapu randevusu alınırsa…”, “Ekspertiz onaylanırsa…”, “Tadilat biterse…”
4. Kanıtı kaydet: Banka dekontu + yazılı makbuz (imza, isim, tarih, unvan).
5. Kademelendir: Uzun vadede küçük başlangıç + şart gerçekleşince ek kaparo.
6. Üst sınır belirle: Toplam bedelin %10’unu aşarken mutlaka güçlü gerekçe ve koruyucu hüküm ekle.
7. Dilini koru: “Avans mı, cayma parası mı, teminat mı?” Netleştir; her biri farklı sonuçlara yol açar.
Sık Sorular (Kısa, Net, Hayati)
Kaparo iade edilir mi?
Metne bağlı. “Cayma parası” olarak kararlaştırılmışsa yaygın ilke: Veren cayarsa bırakır; alan cayarsa iki katını iade eder. “Avans/mahsuben” ise sözleşme yapılmazsa iade gündeme gelebilir. Bu yüzden metni açık yaz.
Sözleşme yapılınca ne olur?
Genelde bedelden mahsup edilir. Makbuzda “mahsuben” ifadesi işleri temiz tutar.
Ne kadar vermek güvenli?
Kısa vadeli ve standart işlemlerde %5–10 bandı çoğu durumda makul. Uzun vadede, belirsizlikte ve tek fırsatta kademeli ve şartlı modeli tercih et.
Elden vermek sakıncalı mı?
Elden olur ama makbuz ve kimlik/unvan bilgisi şart. Banka transferi iz bırakır; tercihen açıklama kısmına “Kaparo – [işlem konusu]” yaz.
—
Son Söz: Akıl + Hissiyat Dengesini Kur
Kaparo, “söz”ün parasal izdüşümü. Fazlası gereksiz risk, azı ciddiyetsiz görünür. Risk–süre–alternatif–güven dörtlüsünü tart, metni temiz yaz, mümkünse koşullu/emanet çözüm kullan. O zaman kaparo, gerilimi değil güveni büyütür; pazarlık değil ortaklık başlatır.